Czo\u0142em!<\/p>\n
Lubimy Czyta\u0107 rzuci\u0142o mi r\u0119kawic\u0119, publikuj\u0105c korespondencj\u0119 PDW z PIK na temat ustawy o cenie ksi\u0105\u017cki. Naturalnie, tak kontrowersyjny temat jak jednolita cena ksi\u0105\u017cki wzbudzi\u0142 spor\u0105 dyskusj\u0119. M\u00f3j tekst jest zar\u00f3wno odpowiedzi\u0105 na rozmow\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cecie przeczyta\u0107 pod linkiem, jak i komentarzem do ca\u0142o\u015bci rynku: https:\/\/www.facebook.com\/LubimyCzytac\/posts\/10159215022029901<\/a><\/p>\n S\u0142owem wst\u0119pu: temat jednolitej ceny ksi\u0105\u017cki w r\u00f3\u017cnych formach \u2013 a to papierowej, a to tylko ebook\u00f3w, a to wszystkich format\u00f3w \u2013 wraca jak bumerang. Kto pracuje w bran\u017cy ju\u017c si\u0119 przyzwyczai\u0142, \u017ce mniej wi\u0119cej co dwa lata dyskusja o ujednoliceniu cen wraca.<\/p>\n Warto porozmawia\u0107 nie tyle o tym, czy ustawa o jednolitej cenie ksi\u0105\u017cki powinna zosta\u0107 przyj\u0119ta, ale o tym, komu si\u0119 ona op\u0142aca i co to oznacza dla autor\u00f3w i selfpublisher\u00f3w, z naciskiem na konsekwencje dla ma\u0142ych graczy.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce maj\u0105 nadziej\u0119, i\u017c ustawa pomo\u017ce im w walce z nieuczciwymi praktykami du\u017cych sieci i partner\u00f3w handlowych. Poza tym chc\u0105 jeszcze bardziej umocni\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 na rynku, mia\u017cd\u017c\u0105c wszelk\u0105 potencjaln\u0105 konkurencj\u0119. Klient\u00f3w jest ma\u0142o i ka\u017cdy nowy gracz to kolejna g\u0119ba do dzielenia tortu. Pozw\u00f3lcie, \u017ce rozwin\u0119 to na kolejne kilkana\u015bcie tysi\u0119cy znak\u00f3w.<\/p>\n Po pierwsze, promocje<\/strong><\/p>\n Du\u017ce sieci ksi\u0119garskie (\u017ceby nie wskazywa\u0107 palcem) przez wiele lat wymusza\u0142y na wydawcach ma\u0142o op\u0142acalne promocje, przez co wydawcy sztucznie zawy\u017cali cen\u0119 ksi\u0105\u017cki, aby \u201eby\u0142o z czego schodzi\u0107\u201d. Dla lwiej cz\u0119\u015bci bran\u017cy wydawniczej takie patologiczne praktyki rabatowe powa\u017cnie szkodz\u0105 biznesowi. Nic dziwnego, \u017ce ustawowa cena ksi\u0105\u017cki jest dla nich atrakcyjna, poniewa\u017c daje nadziej\u0119, \u017ce niecne praktyki handlarzy i wielkich ksi\u0119garzy zostan\u0105 ukr\u00f3cone.<\/p>\n Po drugie, rozliczanie towaru<\/strong><\/p>\n Kolejny argument, dzi\u0119ki kt\u00f3remu my\u015bli wydawc\u00f3w co jaki\u015b czas kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 jednolitej ceny ich produktu.<\/p>\n Jeszcze przed pandemi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 sieci rozlicza\u0142a si\u0119 w oparciu o przyj\u0119ty towar, aby w kwarta\u0142 p\u00f3\u017aniej wystawi\u0107 korekt\u0119 faktury z faktyczn\u0105 sprzeda\u017c\u0105. Mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107, jak wielu wydawcom psu\u0142o to p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105. Nic dziwnego, \u017ce ma\u0142ych wydawc\u00f3w rzadziej spotkacie w ksi\u0119garni sieciowej.<\/p>\n Po trzecie, rzekomo za ma\u0142y\/du\u017cy rynek<\/strong><\/p>\n Spora cz\u0119\u015b\u0107 wydawc\u00f3w popiera\u0142a ujednolicenie ceny ksi\u0105\u017cki do x miesi\u0119cy po premierze p\u00f3ki im si\u0119 to op\u0142aca\u0142o. Gdy PDW pomy\u015bleli, \u017ce zaproponowano ustaw\u0119 ujednolicaj\u0105c\u0105 ceny ebook\u00f3w, zawrza\u0142o. Wed\u0142ug PIK projekt ustawy nie dotyczy ksi\u0105\u017cek w wersji e-book, ale rozwa\u017cmy przez moment sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej jednak cena jednolita ma obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c ebooki.<\/p>\n Rynek ksi\u0105\u017cki elektronicznej i rynek audiobook\u00f3w w Polsce nie s\u0105 jakich\u015b gigantycznych rozmiar\u00f3w. Ba, w por\u00f3wnaniu z innymi rynkami ten potrafi by\u0107 nawet mikroskopijny. Rynek Ksi\u0105\u017cki przedstawi\u0142 materia\u0142, w kt\u00f3rym sugerowano, \u017ce rynek audiobook\u00f3w jest du\u017cy i pr\u0119\u017cny: \u201e3-4 mln s\u0142uchaczy audiobook\u00f3w \u2013 takich wynik\u00f3w mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 w Polsce do 2023, obecnie jest to 2,3 mln os\u00f3b\u201d. Na m\u00f3j komentarz, sk\u0105d pochodz\u0105 te dane i czy jest to faktyczna liczba unikalnych u\u017cytkownik\u00f3w, jeszcze nie odpowiedziano.<\/p>\n W tym samym artykule podano r\u00f3wnie\u017c dane z\u00a0 Biblioteki Analiz *czyli w\u0142a\u015bciciela serwisu Rynek Ksi\u0105\u017cki): \u201eUdzia\u0142 audiobook\u00f3w w ca\u0142kowitym rynku ksi\u0105\u017cki w 2019 roku wed\u0142ug szacunk\u00f3w Biblioteki Analiz wynosi\u0142 4 proc\u201d. I znowu\u017c \u2013 dane pochodz\u0105 z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a, nie poparte \u017ar\u00f3d\u0142ami do \u017cadnej analizy statystycznej[1]<\/a>.<\/p>\n Je\u015bli to moja wina \u2013 drobnej freelancerki, kt\u00f3ra nie znalaz\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 b\u0119d\u0119 wdzi\u0119czna za jego podes\u0142anie. Wiecie, razem z metodologi\u0105.<\/p>\n Oprzyjmy si\u0119 na bardziej wiarygodnych danych. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce rynek ebook\u00f3w w Polsce to \u2013 wed\u0142ug szacunk\u00f3w Wirtualnego Wydawcy \u2013 20% sprzeda\u017cy wszystkich ksi\u0105\u017cek[2]. Jego rozmiary spowodowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki platformom z abonamentami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym czytelnikom udaje si\u0119 pomin\u0105\u0107 niezasadnie wysokie w ich mniemaniu ceny ksi\u0105\u017cek elektronicznych. Gdyby tych platform nie by\u0142o, rynek z pewno\u015bci\u0105 bardzo by si\u0119 skurczy\u0142.<\/p>\n Mimo tych wszystkich pozytywnych danych okazuje si\u0119, \u017ce audiobooki i ebooki to wcale nie jest tak intratny biznes dla wydawcy, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Kiedy wprowadzano do obiegu formaty inne ni\u017c druk zak\u0142adano, \u017ce skoro Polacy nie lubi\u0105 czyta\u0107[3], to mo\u017ce lubi\u0105 s\u0142ucha\u0107? Wydawcy byli zmuszeni zweryfikowa\u0107 swoje nadzieje na kolejny kana\u0142 sprzeda\u017cy, przez co nabrali poczucia straty. St\u0105d ceny ebook\u00f3w, kt\u00f3re wcale nie tak cz\u0119sto s\u0105 ta\u0144sze od ksi\u0105\u017cki papierowej.<\/p>\n Czemu pisz\u0119 o tym do\u015b\u0107 cynicznie? Poniewa\u017c trudno mi wierzy\u0107 w s\u0142owa m\u0105drych g\u0142\u00f3w<\/strong>, trz\u0119s\u0105cych t\u0105 bran\u017c\u0105, posiadaj\u0105cych najwi\u0119ksze \u015brodki i maj\u0105cych najwi\u0119kszy wp\u0142yw na kreowanie rynku, \u017ce ujednolicona cena ebooka zmniejszy ich dochody w spos\u00f3b znacz\u0105cy dla p\u0142ynno\u015bci finansowej<\/strong>. Um\u00f3wmy si\u0119, niewiele jest wydawnictw, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wne przychody stanowi\u0105 ebooki, poniewa\u017c\u2026 nie s\u0105 tak op\u0142acalne, jak ksi\u0105\u017cka papierowa. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce polsk\u0105 kultur\u0119 literack\u0105 toczy rak piractwa. Publikowanie ebook\u00f3w to wystawianie si\u0119 na ciosy pirat\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142ami\u0105 zabezpieczenia, usuwaj\u0105 znaki wodne i wrzucaj\u0105 nierzadko pliki premierowych tytu\u0142\u00f3w na serwisy typu Chomik. Ba, nawet dziennikarze recenzuj\u0105cy ksi\u0105\u017cki przedpremierowo pirac\u0105 ksi\u0105\u017cki. By\u0142am \u015bwiadkiem takiej sytuacji.<\/p>\n Nawet moja \u201ePie\u015b\u0144 o Warszawie\u201d trafi\u0142a na piratebay\u2019a.<\/p>\n Po czwarte, konsumenci. <\/strong><\/p>\n Dyskusj\u0119 o cenie ksi\u0105\u017cek co jaki\u015b czas podnosz\u0105 sami klienci. Wed\u0142ug nich ksi\u0105\u017cki s\u0105 drogie, a ceny ebook\u00f3w nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do przygotowania plik\u00f3w elektronicznych ksi\u0105\u017cki[4], o czym ju\u017c par\u0119 razy tu wspomnia\u0142am.<\/p>\n Powszechne przekonanie jest takie, \u017ce czytelnik\u00f3w kupuj\u0105cych w Polsce jest niewiele, a rynek jako tako dzia\u0142a tylko dlatego, \u017ce konsumuj\u0105 oni bardzo du\u017co, czyli du\u017co czytaj\u0105 i du\u017co kupuj\u0105.<\/p>\n Jak zatem ksi\u0105\u017cka staje si\u0119 bestsellerem? Ano w ten spos\u00f3b, \u017ce jest na tyle kontrowersyjna lub stanowi pewne zjawisko (jak np. \u201e365 dni\u201d czy zagraniczne tytu\u0142y z list bestseller\u00f3w), \u017ce si\u0119gaj\u0105 po ni\u0105 te\u017c osoby, kt\u00f3re ksi\u0105\u017cek zazwyczaj nie kupuj\u0105\/czytaj\u0105. To t\u0142umaczy potworne ilo\u015bci ksi\u0105\u017cek Tokarczuk, zalegaj\u0105ce w antykwariatach po tym, jak dzi\u0119ki Nagrodzie Nobla sprzeda\u017c wywindowa\u0142a w g\u00f3r\u0119. Wypada\u0142o zobaczy\u0107, o co tyle szumu lub chocia\u017c mie\u0107 jej ksi\u0105\u017cki. Jak moda min\u0119\u0142a, wielu kupc\u00f3w si\u0119 ich pozby\u0142o.<\/p>\n Ale do brzegu. Wyja\u015bni\u0142am ju\u017c, \u017ce czytelnik\u00f3w kupuj\u0105cych tak naprawd\u0119 nie jest tak wielu, jak by mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107. To dla nich cena ksi\u0105\u017cki jest najbardziej istotna, zw\u0142aszcza gdy ro\u015bnie w trakcie pandemii (o czym napisz\u0119 wi\u0119cej innym razem). Konsumenci staj\u0105 w obliczu wyboru, np. je\u015bli czytelnika sta\u0107 na 1 ksi\u0105\u017ck\u0119 papierow\u0105, to w jego rozumieniu bardziej op\u0142acaj\u0105 si\u0119 dwa ta\u0144sze ebooki[5]. Skoro nie trzeba by\u0142o ksi\u0105\u017cki wydrukowa\u0107, to logiczne by si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce od ceny ksi\u0105\u017cki drukowanej odejmujemy cen\u0119 druku i tak powstaje nam cena ebooka.<\/p>\n Tymczasem ebooki szybko sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie drogie jak papier. Czy z powodu koszt\u00f3w ich wytworzenia? W niekt\u00f3rych przypadkach tak, ale w wi\u0119kszo\u015bci dlatego, \u017ce wydawcy nie chc\u0105 obni\u017ca\u0107 ceny ok\u0142adkowej tego samego tytu\u0142u tylko dlatego, \u017ce zmienia si\u0119 jego format. Chc\u0105 zarobi\u0107 tyle samo. I w\u0142a\u015bnie przez to ebooki nie sprzedaj\u0105 si\u0119 tak dobrze, jakby wydawcy chcieli (cz\u0119sto nawet rezygnuj\u0105 z wydania w wersji ebook), a czytelnicy wybieraj\u0105 opcje abonamentowe, np. Legimi, poniewa\u017c bardziej im si\u0119 op\u0142acaj\u0105, je\u015bli czytaj\u0105 du\u017co.<\/p>\n St\u0105d, \u017ce czytelnik\u00f3w kupuj\u0105cych<\/strong> jest niewielu. Samych czytelnik\u00f3w jest wi\u0119cej, co mo\u017ce by\u0107 dla niekt\u00f3rych zaskakuj\u0105ce.<\/p>\n W 2019 r. aktywnie korzysta\u0142o z bibliotek a\u017c 6 milion\u00f3w Polak\u00f3w, czyli 16 % spo\u0142ecze\u0144stwa. Oczywi\u015bcie, cz\u0119\u015b\u0107 wypo\u017cyczaj\u0105cych i kupuj\u0105cych to zbi\u00f3r \u0142\u0105czny. Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce to ma\u0142o, ale w moim odczuciu 16% to nie\u00a0 jest a\u017c tak dramatyczny wynik.<\/p>\n Przygotowuj\u0105c si\u0119 do tekstu analizowa\u0142am r\u00f3\u017cne statystyki \u2013 ich\u00a0 najwi\u0119ksza wad\u0105 s\u0105, jak to zwykle bywa, przyj\u0119te metodologie albo przestarza\u0142o\u015b\u0107 danych. Zaskoczy\u0142o mnie, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci statystyk europejskich odno\u015bnie czytelnictwa znajdujemy si\u0119 w ni\u017cszych warto\u015bciach \u015bredniej. Dopowiem, \u017ce by\u0142o to pozytywne zaskoczenie, w \u015bwietle nagminnego narzekania w mediach, \u017ce Polacy nie czytaj\u0105. Zw\u0142aszcza, \u017ce inne statystyki, np. ilo\u015bci minut po\u015bwi\u0119conych na czytanie w ci\u0105gu dnia, stawiaj\u0105 Polsk\u0119 w bardzo pozytywnym \u015bwietle.<\/p>\n Media cz\u0119sto wykorzystuj\u0105 statystyki czytelnictwa z Niemiec, jako najbli\u017cszego s\u0105siada. Moim zdaniem, nie warto si\u0119 nimi przejmowa\u0107. Por\u00f3wnuj\u0105 one przeci\u0119tny kraj europejski, jakim jest Polska, do jednego z najwi\u0119kszych rynk\u00f3w ksi\u0105\u017cki w Europie i na \u015bwiecie. Poza tym, Niemcy maj\u0105 niemal dwukrotnie wi\u0119cej obywateli, ni\u017c Polska. Ale dla medi\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c tych bran\u017cowych, por\u00f3wnanie 6 mln czytelnik\u00f3w w Polsce do 34 mln w Niemczech jest atrakcyjne, poniewa\u017c gra na emocjach i \u0142apie konsument\u00f3w w pu\u0142apk\u0119 s\u0142u\u017calczego poczucia winy[6]<\/a>.<\/p>\nDlaczego duzi wydawcy cyklicznie wracaj\u0105 do tematu?<\/strong><\/h3>\n
Jak wymuszano promocje? Na przyk\u0142ad przetrzymuj\u0105c ksi\u0105\u017cki w magazynach, \u017ceby potem robi\u0107 promocje na stronie ksi\u0119garni internetowej. Popularne promocje typu dwie ksi\u0105\u017cki w cenie jednej (lub podobne), kt\u00f3re bardzo op\u0142aca si\u0119 czytelnikom, dla wydawcy s\u0105 o wiele mniej op\u0142acalne. Cho\u0107 ma to i dobr\u0105 stron\u0119 \u2013 postawienie ksi\u0105\u017cki na stole w korytarzu ksi\u0119garni, kt\u00f3rego warto\u015b\u0107 reklamow\u0105 liczy si\u0119 w dziesi\u0105tkach tysi\u0119cy z\u0142otych. Najgorzej na tym wychodz\u0105\u2026 pisarze, rozliczani z % od ceny sprzeda\u017cy. Wyobra\u017amy sobie sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej autor pracuje p\u00f3\u0142 roku nad ksi\u0105\u017ck\u0105 po to, \u017ceby potem dosta\u0107 10 groszy od egzemplarza.<\/p>\nSk\u0105d p\u0142acz wydawc\u00f3w, \u017ce czytelnik\u00f3w w Polsce jest niewielu?<\/strong><\/h3>\n